Kasetlerle gelen İran İslam Devrimi 43 yaşında!

Kasetlerle gelen İran İslam Devrimi 43 yaşında!

20. yüzyıl devrimler tarihinin en kayda değer olaylarından olan, İran’da ve Ortadoğu’da büyük değişimlere yol açan İran İslam Devrimi’nin üzerinden 43 yıl geçti. 11 Şubat 1979 tarihinde gerçekleşen ihtilal sonrası İran, alan ülkeleri ve küresel güçlerle ilişkilerde sorunlar yaşanmaya başladı.

Şii din adamı Ayetullah Humeyni liderliğinde, 11 Şubat 1979 tarihinde gerçekleşen İran İslam Devrimi, Şah Muhammed Rıza Pehlevi’ye karşı isyanın ateşini canlı tutan vaiz kasetleriyle organize edildi.

İranlı solcular ve liberaller ile birlikte Şah’a aleyhinde ayaklanan Humeyni’nin taraftarlarının isyanı, Humeyni’nin sürgün yaşadığı Paris’ten gelen vaiz kasetleriyle şekilleniyordu. Humeyni, İran’a gizli gizli soktuğu ses kasetleriyle Şah yönetiminin bütün çabalarına rağmen kendini unutturmamak ve ülkedeki takipçilerinin muhalefetini diri yakalamak için çabaladı.

İran İslam Devrimi’nin birincil anından itibaren, Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ile kriz yaşamış yeni Tahran yönetimi, ikinci sene dolmadan ise komşusu Irak ile 8 sene süren kanlı bir savaşa girdi.

İran İslam Devrimi ardından üniversiteli gençler, ABD’nin Tahran’daki temsilciliğini basarak büyükelçiliği ele geçirdi. Şah’ın ABD’den İran’a yargılanması için geri gönderilmesi adına içerideki 90 kişiyi rehin aldı. 38 kişi bir kaç gün sonradan hür bırakıldı fakat geriye kalan 52 rehine bütün 444 gün rehin kaldı.

Washington, büyükelçilik çalışanlarının rehin alınması nedeniyle İran’dan petrol ithalatını 12 Kasım 1979’da durdurdu ve takriben 8 milyar dolarlık İran varlığı 14 Kasım’da donduruldu.

Bu gelişmelerin ardından İran-ABD diplomatik ilişkiler tamamıyla koptu. Uzun süren pazarlıkların peşinde rehineler 20 Ocak 1981’de Almanya’da özgür bırakıldı.

Washington-Tahran arasındaki buzlar ABD Başkanı Barack Obama döneminde nükleer anlaşmanın imzalanmasıyla kısmen erise de, Donald Trump dönemiyle birlikte İran’a karşın yeni yaptırımlar uygulanmaya başlandı. Bu ağır yaptırımlar nedeniyle İran, idareli krize girerken, zaman zaman durumdan rahatsız olan ırk, gösteriler de düzenledi.

İranlılar, yeni ABD Başkanı Joe Biden döneminde bitmiş yürürlüğe konulan nükleer anlaşmayla ve Viyana Müzakereleriyle yaptırımların hafifletilmesini ümit ediyor.

Öte yanlamasına Tahran’ın, Suudi Arabistan ile Yemen krizi başta almak üzere Basra Körfezi’ndeki iktidar mücadelesi nedeniyle yaşadığı stres de devam ediyor.

İRAN’DA ŞAH YÖNETİMİ

İran’da Kaçar Hanedanı’nı devirerek 1921’de Pehlevi Hanedanlığını kuran Rıza Şah Pehlevi, İngilizlerle yapılan petrol anlaşmalarını feshetmesi ve 2’nci Dünya Savaşı esnasında Almanya ile yakınlaşması Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB) ve Birleşmiş Krallığın tepkisini çekti.

SSCB ve Birleşik Krallık böylece ülkeyi işgal etti. Rıza Şah, iktidarın oğlu göre sürdürülmesini sağlamak için ülkeyi terk etti ve Güney Afrika’ya sürgüne gitmeye razı oldu. Bunun üzerine Muhammed Rıza Pehlevi 21 yaşında İran Şahı oldu.

Babasından bambaşka olarak reformcu bir anlayışa sahip olan Rıza Pehlevi’nin iktidardaki birincil yılları ağırbaşlı geçti ancak 1963 yılında “Beyaz Ihtilal” olarak adlandırdığı bir dizi reformu hayata geçirmeye kalkışınca tepkilerle karşılaştı.

Şah, “Beyaz Ihtilal” ile petrol gelirinin artışını da değerlendirerek ülkeyi en kalkınmış 5 ülkeden biri yapmayı amaçlıyordu.

İran’ı idareli ve endüstriyel bir güce dönüştürmeyi amaçlayan Şah, toprak sahiplerinin sanayi kuruluşlarına iki taraflı olması karşılığında devletleştirilen araziler parçalanarak köylülere dağıtıldı. Hem hava, kara ve demir yolları ağının genişletilmesini, bir dizi baraj ve sulama projesini, sıtma gibi hastalıkların kökünün kazınmasını, kadınlara oy hakkı verilmesini, sanayinin geliştirilmesini ve toprak reformunu kapsayan bu programla birlikte kırsal alanlara sıhhat ve eğitim hizmetlerini götürecek bir örgütlenmeyi başlattı.

Reformlar geleneksel toprak sahibi sınıfların zenginliğini ve etkisini altüst etti, kırsal ekonomileri değiştirdi, seri kentleşme ve Batılılaşmaya yol açtı. Tez Batılılaşan toplum, İran’daki ruhban sınıfını da rahatsız etmeye başladı.

DEVRİM’E GİDEN YOL

Şii din adamı Ayetullah Humeyni, İran Şahı’nın Beyaz Devrimi’ne en net ve sert tepkiyi belirten kişi oldu. ABD karşıtlığı üzerinden geliştirdiği söylemi ırk göre da benimsendi. Yaptığı konuşmalarla halkı harekete geçiren Humeyni, önce cezaevine atıldı ardındaki ölüm cezası aldı.

Humeyni’nin idam cezası alması üzerine Kum’daki nüfuz sahibi din adamı Ayetullah el-Uzma Muhammed Kazım Şeriatmedari devreye girdi. Siyasete mesafeli ve Şah’ın üzerinde de etkisi olan Şeriatmedari, Humeyni’nin Şiilerin 12 İmam mezhebine göre idamı caiz olmayan “Ayetullah-el Uzma” seviyesine çıkarılmasını sağladı.

İdam cezasından kurtulan Humeyni, 1964’te önce Irak, sonra Türkiye ve oradan da Paris’e sürgüne gitti. Humeyni sürgünde olmasına karşın Şah’a karşı artan toplumsal muhalefetin kayda değer bir lideriydi. Humeyni ve takipçileri, 1963’ten itibaren iktidarı fethetmek için planlar yapmaya başlamıştı.

İran Şahı’nın toplumsal muhalefeti ve çoğalan tepkiyi dikkate almadan 1971 yılında Pers İmparatorluğunun 2 bin 500’üncü yılı vesilesiyle yaptığı anma kitlesel gösterilere yol açtı.

Devlete alt Savak güçlerinin, 9 Ocak 1978’de protestolara katılan kalabalığa ateş açarak 100 kişiyi öldürmesi bir dönüm noktasını teşkil etti. Toplumsal tepki bu olayın gerisinde artan bir şekilde büyüdü ve dönemin hükümeti, 8 Eylül 1978’de büyük kentlerde sıkıyönetim bildiri etti.

İslamcılar, solcular ve liberaller bilhassa 1960’lardan itibaren hafıza ayrılıklarını bir kenara bırakarak Şah’ın ülkenin çıkarlarını kötüye kullandığı düşüncesinde birleşti ve müşterek amaçları “köklü değişiklik” oldu.

Giderek gelişen gösterileri bastıramayacağına kanaat getiren ve krizi yönetemeyen Şah Muhammed Rıza Pehlevi, 16 Ocak 1979’da ülkeyi terk etti.

Şah’ın ülkeyi terk etmesiyle Humeyni, 1 Şubat 1979’da ülkeye döndü ve 58 yıllık Pehlevi Hanedanlığı yıkıldı. Humeyni, önce 1 Şubat 1979’da hedefini duyurdu, gerisinde 1 Nisan 1979’da gerçekleştirilen referandum sonucu İran resmi olarak “İslam Cumhuriyeti” oldu. Aralık 1979’da ülke, şeriatı ve Humeyni’nin dini liderliğini onayladı.

DEVRİM’İN DİĞER AKTÖRLERİNE NE OLDU?

Şah ülkeden kaçtığında yıkılan rejiminin yerine kurulacak yeni sistemin ne olacağı demin belirlenmemişti.

Devrimin tamamlanmasının peşinde gerçekleşen referandum ve İslam Cumhuriyetinin kurulmasıyla yeni rejimin de niteliği netleşti.

Bu gelişmeler sonucunda devrime yardım veren solcular saf dışı edilmeye başlandı. Keza Rehine Krizi de İran solunun dağılmasını hızlandırdı. Bazı sol örgütler kriz sırasında Humeyni’ye destek olurken kimileri ise Humeyni’nin bu krizi gücünü arttırmak için kullandığını öne sürdü.

Son olarak, İran takvimine tarafından yılbaşı olan 21 Mart 1980’de Humeyni bir mesaj yayınladı. Humeyni mesajında, İslami Sosyalist entelektüelleri sert bir dille eleştirirken, yeni İslam düzeninde Doğu veya Batı ile bağlantısı olanların yeri olmadığını söyledi.

Bunu konuşmanın üzerine İslamcı ve seküler solcuları üniversitelerden temizleme süreci başladı, yaşanan sert çatışmalarda asgari 20 birey öldü, 200 birey yaralandı.

Binlerce talebe üniversitelerden sürüldü, yüzlercesi hapse atıldı ya da infaz edildi.

’22 BAHMAN’ KUTLAMALARI

İran İslam Devrimi’nin 43. yıl dönümü, İran takvimine tarafından 22 Bahman’da (11 Şubat) her sene tüm şehirlerde, geniş kitlelerin katılımıyla kutlanıyor.

Kutlamalar dahilinde düzenlenen yürüyüşe katılan İranlılar, ABD ve İsrail aleyhine sloganlar atarak, İslam Devrimi Kurucu Lideri İmam Humeyni ve Ayetullah Hamaney’e bağlılık yemini ediyor.

Hem bu yıl, devrimin yıl dönümü münasebetiyle, İran Dini Lideri Ayetullah Ali Hamaney, 3 bin 388 mahkumun affedilmesi ya da cezalarının hafifletilmesini öngören kararı onayladı.

Hamaney’in internet sitesinden yapılan açıklamada, “Devrimin sene dönümünden nedeniyle Umumi ve İnkılap Mahkemeleri, Silahlı Kuvvetler Askeri Kurumu ve Hükümet Taziratı’nca mahkumiyet hükmü giyen 3 bin 388 kişinin cezasının affı ya da indirimini içeren öneriyi onayladı.” denildi.

star.com.tr / Faruk Ekici

sizlere istanbulescortilan.org farkıyla sunulmuştur

  

Leave a Reply

  • Yalnız Kurt 3. birim full izle tek parça! Yalnız Kurt 3. birim izle Youtube!

    Yalnız Kurt 3. birim izle Youtube! Yalnız Kurt 3. bölüm full izle tek parça!

    by on 13 Şubat 2022 - 0 Comments

    Yalnız Kurt, 3. Bölümüyle izleyenleri ekran başına kilitledi. Atv’nin yeni dizisi Yalnız Kurt’un 3. bölümünde Ulaşmak istediği data için kimseye bir şey hissettirmeden hareket eden Altay, şüpheleri diğer yöne çekerek istediğini elde eder. Yalnız Kurt 3. bölüm izlemek için Youtube ve Atv bağlantılarına haberimizden ulaşabilirsiniz. Yalnız Kurt 3. birim izle full hd tek parça! YALNIZ […]

  • Yalova'da 3.9 büyüklüğünde deprem

    Sullivan, Rusya'nın Ukrayna'yı işgal edeceği tarihi açıkladı!

    by on 11 Şubat 2022 - 0 Comments

    ABD Milli Güvenlik Danışmanı, Rusların Ukrayna’ya önce hava ve füze saldırıları yapıp ardındaki kara operasyonuyla işgali sürdürmesini beklediklerini söyledi Ayrıntılar geliyor… sizlere istanbulescortilan.org farkıyla sunulmuştur

  • Hak 21. Bölüm full izle! Yargı 21. bölüm izle Puhu Tv, Kanal D!

    Hak 21. Bölüm full izle! Yargı 21. bölüm izle Puhu Tv, Kanal D!

    by on 21 Şubat 2022 - 0 Comments

    Adalet 21. bölüm izleyenlere coşku dolu anlar yaşattı. Yapımcılığını Ay Yapım’ın üstlendiği, Yönetmenliğini Ali Bilgin’in üstlendiği Yargı 21. bölümde Niyazi’nin umulmadık ölümü Ceylin ve Ilgaz’ın işini daha da zorlaştırıyor. Öteki yana Ceylin, İnci’nin ölümüne dair yeni bir delil buluyor! Adalet 21. bölüm izleme linki haberimizde. Kanal D’nin izlenme rekoru kıran dizisi Adalet 21. bölümü full […]

  • Unutmabeni Çiçeği Hikayesi ve Anlamı Nedir? Unutmabeni Çiçeği Nasıl Yetiştirilir?

    Unutmabeni Çiçeği Hikayesi ve Anlamı Nedir? Unutmabeni Çiçeği Nasıl Yetiştirilir?

    by on 09 Mart 2022 - 0 Comments

    Yılın şanslıları Balık, Yengeç ve Akrepler.. Tam bir aşk yılına girdiğimizi söyleyen Astrolog Elvan Yarma; bu yıl tüm burçların hayat arkadaşları ile karşılaşabilecekleri şanslı bir seneye giriş yaptığını, özellikle bekar olan Balık, Yengeç ve Akreplerin doğru insanı bulabilecekleri kişi ile rastlama olasılıklarının çok yüksek olduğunu söylüyor. 2022 ’de aşkı ne zaman ve hangi burçlarda bulacaksınız? […]

  • Josef de Souza: Dualarım sakatlanmamak ve 3 puandı

    Josef de Souza: Dualarım sakatlanmamak ve 3 puandı

    by on 19 Şubat 2022 - 0 Comments

    Beşiktaş’ın Brezilyalı futbolcusu Josef de Souza Altay’ı 1-0 mağlup ettikleri maç sonrası konuştu. Galip gelmeleri ve sakatlanmaması için dua ettiğini söyleyen Josef, “Tanrı’ya şükürler olsun, bugün maçta dualarım sakatlanmamak ve 3 puandı. Bugün ikisi de oldu. Son dakikalarda azıcık takâtsizlik oldu sadece.” dedi. Kazanmanın manâlı olduğunu söyleyen Sambacı, “Asgari 4 defa net pozisyon yakaladık ama […]